COACH LOGIN
adonis complex

Muscle dysmorphia

WEEKAANBIEDINGEN
BODY EN FITSHOP

Muscle dysmorphia is een vorm van body dysmorphic disorder (BDD) waarbij iemand obsessief is over de gespierdheid van het lichaam. Als trainer zou je dit in cliënten moeten herkennen om ze vervolgens te verwijzen naar een psychiater. Althans, volgens recent onderzoek waarvan de resultaten binnenkort gepubliceerd worden in de Journal of Strength and Conditioning Research (1).

Muscle dysmorphia

Net als met afvallen kunnen sommigen mensen de balans kwijtraken tussen gezond diëten en sporten enerzijds en obessief en excessief afvallen anderzijds, zoals bij anorexia nervosa het geval is. Ook in het trainen en eten voor spiermassa kan deze balans nog wel eens ver te zoeken te zijn. Dit kan leiden tot diverse psychische, sociale, relationele en beroepsmatige problemen.

In dit eerste deel ga ik in op de term “muscle dysmorphia” en één van de zaken die er aan gerelateerd worden, namelijk het gebruik van anabole steroïden. In deel twee ga ik in op diverse andere gevaren van muscle dysmorphia

Body dysmorphic disorder en Muscle dysmorphia

Body dysmorphic disorder (BDD) is “een verontrustende of beperkende preoccupatie met een niet bestaand of klein defect in het uiterlijk van het lichaam” (2 t/m 5). Denk aan mensen die continu denken aan en onzeker zijn over de grootte van hun neus terwijl deze objectief gezien helemaal niet afwijkend is. We hebben het dus niet over vrouwen die zich tijdens het aantrekken van die spijkerbroek die ze twee maatjes geleden gekocht hebben, afvragen of hun kont te groot is in. Noch over mannen die hun buik pas problematisch vinden wanneer ze daardoor het onderste gedeelte van de tv niet kunnen zien wanneer Oranje speelt. BDD betreft mensen bij wij deze obsessie met een bepaald lichaamsdeel ervoor zorgt dat ze niet optimaal kunnen functioneren, sociaal en/of professioneel. Als diezelfde vrouw ook in een broek die twee maatjes groter is niet de straat over durft uit angst dat iedereen naar haar kont staart, dan kan je spreken van Body dysmorphic disorder.

Muscle dysmorphia is een vorm van BDD waarbij de preoccupatie/obsessie niet een bepaald lichaamsdeel betreft, maar de gespierdheid van het gehele lichaam.

Muscle dysmorphia: Wat?

Volgens het recente onderzoek zou ik in plaats van op de bank voor de benchpress beter plaats kunnen nemen op de sofa van een psychiater. Ze lieten 146 mannen een enquête invullen met vragen over:

  • de (mate van de) wens om gespierd te zijn,
  • “sociale angst” omtrent het fysiek,
  • Ideaal beeld wat betreft gespierdheid van een man

Vervolgens vroegen ze naar kenmerken van muscle dysmorphia. In  het onderzoek spreken ze van de volgende eigenschappen:

  • exercise dependence 
  • diet manipulation 
  • concerns about size & symmetry 
  • physique protection behavior 
  • supplementation 

De uitkomst van deze enquête zou trainers een indicatie moeten geven wanneer zij mensen zouden moeten doorsturen voor pyschische begeleiding:

The results also highlight signals (e.g., anxiety about muscularity) that strength and conditioning coaches can use to identify at risk people who may benefit from being referred for psychological assistance.

-Adam Thomas, Aberystwyth University

Muscle dysmorphia: “Bro, do you even lift?”

De nachtmerrie van iedere bodybuilder

Zoals je ziet, heb ik alle de in het onderzoek genoemde eigenschappen aangevinkt gezien ze op mij van toepassing zijn evenals op velen anderen. Sterker nog, de meeste van deze eigenschappen (zo niet alle) zie ik als positief. Met alleen deze punten kan je je nog afvragen wat daar mis mee is. Laten we ze eens apart bekijken:

Exercise dependence: Vrij vertaald een verslaving aan trainen. Dat zou je als positief kunnen beschouwen. Het is immers veel makkelijker om regelmatig te gaan trainen wanneer dit als het ware een verslaving is geworden. In dit kader heb ik wel eens geschreven over de ontwikkeling van motivatie in verslaving. Motivatie in combinatie met discipline ervoor zorgt dat je gaat trainen. Vervolgens zorgt gewenning ervoor dat hiervoor steeds minder discipline voor nodig is omdat het een gewoonte wordt. Tenslotte verandert de gewoonte in een verslaving en weet je niet beter dan dat trainen hoort in je dagbesteding zoals eten en naar het toilet gaan.

Diet manipulation: We proberen juist mensen aan te moedigen gezond te eten. Diëten (dat iedere vorm is van een bewust voedingsschema hanteren en dus niet alleen om af te vallen) is een onderdeel van de “heilige drie-eenheid” trainen-eten-rust. Een (goed) dieet volgen, kan ik dus alleen maar aanmoedigen.

Concerns about size/symmetry: Dit is de reden waarom waarschijnlijk de meeste mensen de sportschool betreden, minder lichaamsvet en/of meer spiermassa. 

Physique protection behavior: Iedereen die wel eens denkt: “Shit ik ben spiermassa aan het afbreken omdat ik al langer dan drie uur niet heb gegeten”, mag deze aanvinken.

Supplementation: Die pot proteïne van BodyenFitshop die achter je op de plank staat, geeft aan dat je ook deze kan aanvinken.

Zo bekeken, zal geen enkele personal trainer tegen zijn klanten zeggen: “Sorry, komt u maar terug met een verklaring van de psychiater dat u niet obsessief bent”. Een dealer verwijst een junk immers ook niet door naar een afkick-kliniek. Hoewel het een scheve vergelijking lijkt, gaat deze in meerdere opzichten op. Net als met drugs en alcoholgebruik hangt de schadelijkheid slechts deels van het  product zelf en de mate waarin het gebruikt wordt af. De schadelijkheid wordt grotendeels bepaald door de mate waarin iemand hierdoor minder goed kan functioneren. Drink je een biertje voor de gezelligheid of poets je je tanden ’s ochtends met Johnny Walker?

…persons with muscle dysmorphia are pathologically preoccupied with the appearance of the body as a whole; they are concerned that they are not sufficiently large or muscular; their lives become consumed by weightlifting, dieting, and associated activities.

-Harrison G. Pope, Mclean HospitallHarvard Medical School (pope).

Deze definitie uit het onderzoek van Pope uit 1997 noemt de preoccupatie met krachttraining en diëten als eigenschap van muscle dysmorphia. Dat je leven in het teken komt te staan van krachttraining, voeding en andere zaken met betrekking tot je spiermassa is iets wat vaak juist gepromoot wordt. We zeggen het immers vaak genoeg: “It’s a lifestyle!” Dat anderen dit niet kunnen begrijpen, is ook niet nieuws. Velen verklaren je voor gek als je zegt dat je vier tot zeven keer in de week traint, 8 of meer maaltijden per dag eet, opstaat en gaat slapen met een shake etc.  “Wij”, de mensen die er wel een lifestyle van maken, beschouwen ons zelf echter als de supermensen. “Wij” kunnen niet begrijpen hoe je geen aandacht aan je lichaam schenkt zoals “wij” dat doen. “Wij” kunnen ons niet voorstellen dat je jarenlang loopt te klagen over je figuur zonder er iets aan te doen. De tegenwoordig populaire uitspraak: “Bro, do you even lift?” is kenmerkend voor de wijze waarop mensen die serieus met krachttraining bezig zijn zich superieur voelen over mensen die dat niet doen.

De één neemt z’n toevlucht tot comfort-feeding en stopt zichzelf vol met alles dat dik maakt tijdens een depressieve bui die juist ontstond door overgewicht. De ander denkt: “Ik doe er iets aan”, komt er vervolgens achter dat dit niet iets is dat je eenmalig kan doen en maakt er dus een lifestyle van.

Wie is de gek?

In deel II kom ik terug op veel van deze punten, maar dan vanuit de situatie waarin hierin wordt doorgeschoten. Al deze punten die als positief beschouwd kunnen worden, kunnen onder andere omstandigheden namelijk inderdaad een verstorend effect hebben op je sociale en beroepsmatige leven.

Het adonis complex

omgekeerde anorexiaAls je het alleen vanuit de positieve kant bekijkt dan zou je kunnen denken dat die hele term “muscle dysmorphia” bedacht is door mensen die zelf nooit getraind hebben. Mensen die zelf geen enkele affiniteit hebben met krachttraining en iedereen gek vinden die dit wel belangrijk vind.

Het probleem is dat de anorexia patiënten op pro-anorexia forums er waarschijnlijk op exact dezelfde wijze over denken (6). “Die mensen snappen het echt niet. Wie zou er nou zo dik willen zijn als zij? Kijk die vrouw nou, je kan zelfs zien dat ze billen heeft!”

Je staat op het punt een zogenaamde ‘pro ana’ site te bezoeken. ‘Pro ana’ staat voor ‘pro anorexia nervosa’.
Op deze site discussiëren anorexia-patiënten over wat hen het meeste bezighoudt, zoals trucs om nog dunner te worden dan ze al zijn.

Bezoekers van deze site kunnen schrikken van de ongezonde en gevaarlijke trucs die deze patiënten elkaar leren. Maar het meest schokkend is nog wel dat ze daarbij net doen alsof het allemaal heel gewoon is.
Ze ontkennen ziek te zijn. Voor deze patiënten is hun anorexia geen levensgevaarlijke psychiatrische ziekte, maar een ‘gezonde’ manier van leven.

-Deel van de waarschuwing bij openen van de Pro-ana website, een website

Van anorexia patiënten snapt vaak iedereen behalve de patiënt zelf dat er sprake is van een probleem. De persoon zelf is niet meer in staat om dit (objectief) te beoordelen. Omgekeerde anorexia is daarom een term die misschien wat duidelijker aangeeft wat het probleem is wanneer we spreken over muscle dysmorphia.

  • Het gebrek aan vermogen om objectief de gespierdheid van het eigen lichaam te waarderen.
  • Ongeacht welke massa je aan spieren hebt weten te vergaren, nooit tevreden zijn met het resultaat.
  • Geen rationele afweging tussen de risico’s van middelen om je doel te bereiken en de waarde van dit doel zelf.

Onderzoekers plaatsten in 1994 advertenties in sportscholen in Boston en L.A (7). Ze vroegen o.a. naar het zelfbeeld en gebruik van anabole steroïden. In totaal reageerden 156 mannen. Hiervan gaf 10% (16 mannen) aan zichzelf fysiek klein en zwak te voelen terwijl ze feitelijk groot en gespierd waren (volgens objectief maatstaf van de onderzoekers). In een onderzoek naar negen van deze zestien mannen werd de term “omgekeerde anorexia nervosa” geïntroduceerd (8). Opvallend genoeg hadden twee van deze negen mannen een historie van “normale anorexia nervosa”. Blijkbaar hadden ze hun preoccupatie met te dik zijn veranderd in de dwangmatige gedachte dat ze te klein waren (4).

Vragen aan een bodybuilder of hij is afgevallen, is net als vragen aan een anorexia-patiënt of hij/zij is aangekomen. Wat dat betreft, ben ik wel een beetje sadistisch. Als iemand mij enthousiast verteld heeft dat hij met een anabolenkuur begonnen is, is het echt iets voor mij om een paar dagen later te vragen: “Hey, ben je afgevallen de laatste tijd?” Om vervolgens de vraagtekens en onzekerheid op het gezicht te zien verschijnen en dan pas in de lach te schieten en te zeggen dat ik maar een grapje maakte.

De gevaren van Muscle dysmorphia: anabolen

En met dit laatste punt komen we op één van de daadwerkelijke gevaren van muscle dysmorphia. Het citaat van hierboven van de onderzoeker Pope was namelijk nog niet af:

Consequences include profound distress about having their bodies seen in public, impaired social and occupational functioning, and abuse of anabolic steroids and other drugs.

-Harrison G. Pope, Mclean HospitallHarvard Medical School (4).

Op de eerst genoemde gevolgen (psychisch, sociaal en beroepsmatig) ga ik in deel II verder op in. Op het laatste punt zullen veel mensen begrijpen tot welke problemen muscle dysmorphia kan leiden. Het gebruik van anabole steroïden en andere drugs. Alle negen mannen die zichzelf klein en zwak voelden in het hierboven genoemde onderzoek, gebruikten anabolen. De meesten gaven aan deze te gebruiken als “remedie” voor het gevoel te klein te zijn, terwijl een tweetal aangaf pas na het gebruik “omgekeerde anorexia” gekregen te hebben. In diverse onderzoeken is gebleken dat bodybuilders over het algemeen een minder positief zelfbeeld hebben andere atleten (8 t/m 12).

Het gebruik van anabole steroïden om gespierder en/of droger te zijn, zal voor veel mensen per definitie een teken zijn van onvermogen om objectief de gespierdheid van het eigen lichaam te waarderen dan wel het onvermogen om een rationele afweging te maken tussen de middelen en het doel. Ik kan het ze niet kwalijk nemen. Niet voor niets heb ik voor mezelf de keuze gemaakt om geen anabole steroïden te gebruiken, maar natural te trainen. Voor mij is het middel het doel niet waard. Ik veroordeel echter een ander niet die hierin een andere keuze maakt. Daarover ben ik in diverse artikelen behoorlijk duidelijk geweest.

Ligt hier dan de grens? Kan je zeggen dat als je anabolen gebruikt alleen maar om er gespierder uit te zien, dat je dan geen rationele overwegingen meer kunt maken? Dat je dan rijp bent voor de sofa? Persoonlijk vind ik dit te kort door de bocht gezien het enorme verschil in de wijze waarop, maar ook de reden waarom diverse mensen anabole steroïden gebruiken. Paradoxaal genoeg lijkt mij dat juist de mensen die GEEN muscle dysmorphia hebben om de verkeerde reden anabole steroïden gebruiken. Dit zijn namelijk mensen (vooral jongens/mannen) die een knipperlicht relatie hebben met de sportschool. Maanden niet trainen, maar wel meteen de man willen zijn wanneer je de sportschool weer eens gevonden hebt. Niet het geduld hebben om rustig weer te beginnen, maar direct de spuit er in om zo snel mogelijk resultaat te boeken dat je ook zou kunnen bereiken als je regelmatiger trainde en serieuzer met voeding bezig was. Als iemand die geen anabole steroïden gebruikt, maar het onvoorstelbaar vind dat je weken, laat staan maanden niet traint lijkt de term muscle dysmorphia mij meer van toepassing op mezelf dan de juist genoemd gebruikers. Overigens is het onvoorstelbaar vinden van langer dan bijvoorbeeld twee dagen niet trainen ook één van de genoemde kenmerken van muscle dysmorphia, maar daarover meer in deel II.

Heel anders is het als je iemand neemt die dezelfde continue drijfveer heeft om te blijven trainen en op voeding te blijven letten én daarnaast anabole steroïden gebruikt.  Hierbij zie ik het anabolengebruik net als de continue drijfveer tot training en diëten simpelweg als een extra indicatie op muscle dysmorphia.

Hiernaast hoeft anabolengebruik niets te zeggen over hoe je eruit ziet aangezien het slechts één van de factoren is. Persoonlijk ken ik meerdere gebruikers van anabolen met een fysiek waarop ik niet bepaald jaloers kan zijn. Het gebrek aan aanleg in combinatie met inzet en/of kennis zorgt ervoor dat hun resultaat ondanks het gebruik van anabolen achter blijft. Wat als de rollen waren omgedraaid? Was ik dan nog steeds natural, zou ik toch naar de anabolen grijpen of zou ik gewoon inzien dat bodybuilding niets voor mij is en gaan bridgen?

Gewoon onzekere mensen?

Zo lijk ik nog aardig gespierd…

Harvard heeft meerdere studies op dit gebied gedaan. In één daarvan bleek uit een enquete onder 193 mensen dat 18 daarvan (allen mannen) aan muscle dysmorphia “leed”. Opvallend aan deze 18 mannen was dat ze allemaal ook zorgen hadden over andere uiterlijkheden:

They all had additional appearance concerns which focused on such body parts as penis, hair, skin, ears, and chin.

-Harrison G. Pope, Mclean HospitallHarvard Medical School (4)

En hier herken ik mezelf dan gelukkig weer niet in. Ok, m’n zussen plaagde me er vroeger mee dat ik punt-oren heb als Dr. Spock, maar dat betekende niet dat ik iedere dag een zweetband of iets anders droeg om me oren te verbergen. Ik weet heus wel dat ik geen Brad Pitt ben, maar om nou te zeggen dat ik me zorgen maak over m’n uiterlijke kenmerken anders dan spiermassa, nee. Als we praten over muscle dysmorphia hebben we het dan niet gewoon over onzekere mensen die onzeker zijn over zoveel zaken, waarvan spiermassa er gewoon één is? Geen vreemde gedachte als je ziet dat gevallen van anorexia kunnen veranderen in “omgekeerde anorexia”.

Common associated behaviors included lifting weights, eating large amounts of food and special diets, mirror checking, constant comparison with others, reassurance-seeking behavior, camouflaging with clothing, and wearing extra layers ofclothing to enhance their apparent size.

-Harrison G. Pope, Mclean HospitallHarvard Medical School (4)

De genoemde gedragingen die voorkomen uit deze onzekerheid herken ik ook niet allemaal. De eerste zoals krachttraining, veel eten en diëten natuurlijk wel. Dat “hoort immers bij de livestyle” zoals eerder aangegeven.

“Mirror checking”? Sure, wanneer er niemand kijkt. Ik kan ’s ochtend de deur uit gaan zonder een blik op m’n gezicht te werpen en met de Brinta nog op me lip geplakt op pad gaan, maar de spiegel in de badkamer voorbij lopen zonder een blik op me lichaam te werpen dat gebeurt niet vaak.

“Gespierd zijn, is relatief”

Maar vergeleken met IFBB Pro Roelly Winklaar ben ik een ukkie
Maar vergeleken met IFBB Pro Roelly Winklaar ben ik een klein opdondertje

“Constant comparison with others”. Constant vergelijken met anderen? Check. Natuurlijk check. Gespierd zijn, is immers relatief.

Kijk maar naar de eerste editie’s van de Mr. Universe verkiezingen of bodybuilders in de jaren 60. Die waren toen een hele bezienswaardigheid terwijl ik daar wel naast op het podium zou durven stappen. Kijken we echter naar de bodybuilders van vandaag de dag dan zou ik ten opzichte van hen lijken op die gozer op de bovenste foto die op zoek naar een zonnebank verdwaald lijkt te zijn en plots aan een bodybuild-wedstrijd meedoet.

Of je gespierd bent, hangt dus evenveel af van de gespierdheid van anderen als die van jezelf. Je kan jezelf een hele man voelen in je locale sportschooltje, een grote vis in een kleine vijver. Als je dan opeens in de grote zee terecht komt, blijk je een klein visje te zijn. Ik moest me dan ook mentaal voorbereiden op expo’s zoals FIBO en Bodypower. Voorbereiden op het feit dat ik daar hooguit het gemiddelde vorm qua gespierdheid (en dat ook alleen maar dankzij de dames die aanwezig zijn). Zelfs iemand als ik, die zich als natural bodybuilder soms een veertig jarige maagd voelt, kan dan de verleiding tot anabolen voelen (een fractie van een seconde) bij het zien van mannen die twee keer zo groot zijn en de massale aandacht die ze krijgen.

Het is natuurlijk om jezelf met andere te vergelijken, hoewel niet altijd gezond. We doen het continu: Zoeken naar de standaard. Vaak om dezelfde standaard aan te laten meten, maar soms juist om jezelf ervan te onderscheiden. Bodybuilders willen niet simpelweg gespierd zijn, ze willen gespierder zijn dan anderen. De vraag is wanneer deze wens om zich te onderscheiden,  ontwikkelt in schadelijk gedrag.

Wordt vervolgd

In deel II ga ik uitgebreider in op negatieve aspecten van muscle dysmorphia. Zo benoem ik de omstandigheden waaronder muscle dysmorphia leidt tot verminderd sociaal en beroepsmatig functioneren, de angsten waarmee gekampt wordt en gevaren voor de gezondheid. In welk opzicht kan deze preoccupatie met een gespierd lichaam je beperken in je dagelijks leven en welke invloed heeft het bijvoorbeeld op relaties?

Tevens zal een opsomming gemaakt worden van alle symptomen zoals enkelen die hier al beschreven zijn. Hoe zit het met jouw balans? In deel II kan je beoordelen in hoeverre je inspanningen voor een mooi lichaam positief of negatief genoemd mogen worden.

Referenties

  1. Thomas, Adam; Tod, David A.; Edwards, Christian J.; McGuigan, Michael R.DRIVE FOR MUSCULARITY AND SOCIAL PHYSIQUE ANXIETY MEDIATE THE PERCEIVED IDEAL PHYSIQUE MUSCLE DYSMORPHIA RELATIONSHIP. Journal of Strength & Conditioning Research:POST ACCEPTANCE, 16 June 2014doi: 10.1519/JSC.0000000000000573
  2. Phillips KA, McElroy SL, Keck PE Jr, et a1: Body dysmorphic disorder: 30 cases of imagined ugliness. Am J Psychiatty 1993; 150:302-308
  3. Phillips KA, McElroy SL, Keck PE Jr, et a1: A comparison of delusional and nondelusional body dysmorphic disorder in 100 cases. Psychophannacol Bull 1994;30:179-186
  4. Pope, HG, Jr., Gruber, AJ, Choi, P, Olivardia, R, and Phillips, KA. Muscle dysmorphia: An underrecognized form of body dysmorphic disorder. Psychosomatics 38: 548-557, 1997.
  5. Hunt TJ, Thienhaus O, Ellwood A (July 2008). “The mirror lies: body dysmorphic disorder”. Am Fam Physician 78 (2): 217–22. PMID 18697504.
  6. http://www.pro-ana.be/
  7. Pope HG Jr, Katz DL: Psychiatric and medical effects of anabolic-androgenic steroids: a controlled study of 160 athletes. Arch Gen Psychiatty 1994; 51:375-382
  8. Blouin AG, Goldfield GS: Body image and steroid use in male bodybuilders. Int J Eating Disord 1995; 18:159165
  9. Yates A: Compulsive Exercise and Eating Disorders:
    Toward an Integrative Theory. New York, Brunner!
    Mazel,l991
  10. Andersen RE, Barlen SJ, Morgan GD. et a1: Weight loss, psychological, and nutritional patterns in competitive male body builders.lnt J Eat Disord 1995; 18:49-57
  11. Drewnowski A, Kurth CL, Krahn DD: Effects of body image on dieting, exercise, and anabolic steroid use in adolescent males. Int J Eat Disord 1995; 17:381-386
  12. Brewerton TO, Stellefson £1, Hibbs N, et a1: Comparison of eating disorder patients with and without compulsive exercising. Int J Eat Disord 1995; 17:413-416
WEEKAANBIEDINGEN
BODY EN FITSHOP

Over Kenneth Nwosu

Kenneth Nwosu is gecertificeerd fitness-docent, natural bodybuilder en docent Ryukyu Kobujutsu (Japanse Krijgskunst). Als hoofdredacteur van FITsociety schrijft hij uitvoerig over alles met betrekking tot fitness, bodybuilding, voeding en supplementen.

Plaats een reactie