Gentherapie geneest diabetes type II in muizen

Spaanse onderzoekers zijn er in geslaagd diabetes type II te genezen in muizen met behulp van gentherapie. Dat biedt hoop!

Diabetes, de ondergewaardeerde sloper

Soms kan ik de neiging hebben diabetes type II en de mogelijke gevolgen daarvan te onderschatten. Dat geldt denk ik voor veel mensen. Het kan te maken hebben met verschillende redenen. De belangrijkste is waarschijnlijk het idee dat diabetes geen levensbedreigende conditie hoeft te zijn. Onbewust speelt misschien mee dat het in veel gevallen te voorkomen. Een gezond dieet en het juiste gebruik van insuline kan veel klachten voorkomen wanneer er wel al sprake is van diabetes.

“Te voorkomen en mee te leven dus.” Natuurlijk een veel te simplistische kijk op een steeds groter wordend probleem. Volgens het Erasmus MC krijgt één op de drie volwassen Nederlanders diabetes type II [1]. Lees die laatste zin gerust nog eens. Die cijfers liggen nog hoger voor sommige risicogroepen.

Soms word je er weer even bruut aan herinnerd wat een sloper diabetes kan zijn. Afgelopen week kwam mijn vrouw een oude jeugdvriend van ons beide tegen. Hij begeleidde zijn jongere broer over de markt. Een dertiger die door diabetes blind was geworden. “Ik wist niet dat je van diabetes blind kon worden”, zei mijn vrouw. Ik wel, maar ik dacht dat dit in praktijk nauwelijks voorkwam. Met name in Nederland waar we toch de voorzieningen hebben om met diabetes om te gaan.

Hoewel in theorie dus te leven is met diabetes type II kan dit in praktijk een zeer grote uitdaging blijken. Ten eerste moet je weten dat je diabetes hebt. Vervolgens dien je je de rest van je leven te houden aan bepaalde regels.

Diabetes type II genezen met gentherapie

Of niet?

Spaanse onderzoekers van de Universitat Autònoma de Barcelona bieden hoop voor de toekomst. Met behulp van gentherapie wisten professor Fatima Bosch en haar collega’s obesitas én diabetes type II in muizen te genezen [2].

Deze genezing was het gevolg van een eenmalige toediening van een adeno-associated viral vector (AAV). Een virus dat bij gentherapie wordt gebruikt als transportmiddel om een gen in het lichaam te krijgen (zoals ook bij ‘gendoping’). In dit geval werd via het virus het FGF21 gen toegediend (Fibroblast Growth Factor 21). Dit  zorgde voor genetische manipulatie van de lever, vetcellen en spiercellen waardoor deze continu het FGF21 eiwit produceren. Dit eiwit is een hormoon dat van nature wordt afgegeven door diverse organen en heeft invloed op vele weefsels bij het behouden of verzorgen van een goed metabolisme.

In de ratten had deze overproductie van FGF21 tot gevolg dat ze afvielen en dat de insuline resistentie afnam (een van de oorzaken van diabetes type II).

Ook een preventieve werking

De therapie werd succesvol getest in twee verschillende type obese muizen (dik gemaakt door dieet of genetisch mutaties). Bovendien zagen de onderzoekers een interessant resultaat wanneer het virus werd toegediend in de gezonde muizen. Deze werden gezonder oud en kwamen hierbij niet aan. Ook werd de insuline resistentie die vaak gepaard gaat met het ouder worden, hiermee voorkomen.

Na de behandeling met AAV-FGF21 verloren de muizen gewicht en vetmassa. Ontstekingen in vetweefsel namen af en schade aan de lever werd omgedraaid. Dit leidde allemaal tot een verhoging van de gevoeligheid voor insuline zonder enige negatieve bijwerkingen.

De gentherapie werd bewust op de genoemde drie typen weefsel toegepast (lever, vetweefsel en spierweefsel). Alledrie waren succesvol in het produceren van het FGF21 eiwit en daarmee succesvol als therapie. Dit biedt eventuele behandelaars meer mogelijkheden om gericht het weefsel te beïnvloeden. Als door complicaties een van deze weefsels niet gemanipuleerd kan worden, zou voor de andere weefsels gekozen kunnen worden. Zolang een van de weefsels het FGF21 eiwit produceert, zal dit via de bloedsomloop in het lichaam verspreid worden.

This is the first time that long term reversion of obesity and insulin resistance have been achieved upon a one-time administration of a gene therapy, in an animal model that resembles obesity and type 2 diabetes in humans. The results demonstrate that it is a safe and effective therapy.

-Veronica Jimenez, Universitat Autònoma de Barcelona

De gentherapie zou ook nog een ander effect getoond hebben. Het blijkt te beschermen tegen de vorming van tumoren in de lever als reactie op een landurig dieet te hoog in calorieën.

Waarom via gentherapie?

Gentherapie kan nog een beetje eng klinken. Helemaal als dat aan de hand van een virus gebeurt. Als je normale medicatie kan zien als het toevoegen van een bestand op je pc, dan is gentherapie sleutelen aan de broncode van Windows. Je kunt ingrijpendere veranderingen doorvoeren. Dan is het handig als je zeker weet wat je allemaal verandert met die instellingen.

Toch is er goede reden om in dit geval naar gentherapie te kijken. Je kunt het eiwit FGF21 ook als medicijn toedienen. Door de korte halfwaarde tijd, werkt het niet echter niet lang genoeg. De farmaceutische industrie heeft daarom stoffen ontwikkeld die FGF21 nabootsten en analogen van het eiwit. Maar ook deze vereisen periodieke toediening. Hoe problematisch dat kan zijn, blijkt uit de praktische zaken waar diabetici tegenaan lopen bij het regelmatig moeten spuiten van insuline. Bovendien kan toediening van een stof van buitenaf altijd voor problemen zorgen bij de opname door het lichaam.

De virussen die het team ontwikkeld heeft als transportmiddel van het gen voorkomen zulke problemen. De muizen (over)produceren door de therapie jarenlang FGF21. Na een eenmalige toediening dus en zonder negatieve bijwerkingen. Gentherapie via zo’n AAV virus is in Europa en de VS al toegestaan voor meerdere ziekten. Dankzij de effectiviteit en de veiligheid. Fatima Bosch en haar collega’s willen deze gentherapie nu verder testen in grotere dieren voordat ze over kunnen gaan tot testen met patiënten.

Referenties:

  1. erasmusmc.nl/perskamer/archief/2015/5419723/
  2. Veronica Jimenez, Claudia Jambrina, Estefania Casana, Victor Sacristan, Sergio Muñoz, Sara Darriba, Jordi Rodó, Cristina Mallol, Miquel Garcia, Xavier León, Sara Marcó, Albert Ribera, Ivet Elias, Alba Casellas, Ignasi Grass, Gemma Elias, Tura Ferré, Sandra Motas, Sylvie Franckhauser, Francisca Mulero, Marc Navarro, Virginia Haurigot, Jesus Ruberte, Fatima Bosch. FGF21 gene therapy as treatment for obesity and insulin resistanceEMBO Molecular Medicine, 2018; e8791 DOI: 10.15252/emmm.201708791

Over Kenneth Nwosu

Kenneth Nwosu is hoofdredacteur van FITsociety en schrijft uitvoerig over alles met betrekking tot fitness, krachttraining, afvallen, voeding en voedingssupplementen. Als fitness fotograaf heeft hij honderden fitness fanaten in hun beste shape vastgelegd.

Plaats een reactie