Jojo effect? Oorzaak gevonden in hersenen

Het bekende jojo-en. Je lichaam begint meer vast te houden door je dieet en de kilo’s vliegen er weer aan wanneer je weer meer eet. Zou het niet handig zijn als je op een knop kunt drukken om dat effect uit te schakelen? Onderzoekers denken die knop gevonden te hebben.

Vertraagde verbranding tijdens dieet

Ons lichaam is meesterlijk in het hanteren van de status qua. Het liefst houd je lichaam alles bij hetzelfde. Grote veranderingen worden vaak als ongewenst beschouwd, als een mogelijke reactie op een vijandige omgeving. Het lichaam zorgt dan voor een tegenreactie om weer balans te vinden.

Een streng dieet kan een voorbeeld zijn van zo’n ‘vijandige omgeving’. Het lichaam herkent het tekort aan voeding en zet zichzelf als het ware in de spaarstand. De energie die binnenkomt, wordt sneller opgeslagen en minder snel verbrand. Een zeer efficiënte manier om de hongerdood zolang mogelijk te voorkomen. Je lichaam heeft immers geen idee dat je jezelf bewust aan het uithongeren bent. Met de kou het komende weekend is het je vetcellen vergeven als ze denken dat je in een nieuwe hongerwinter terecht bent gekomen. Gevolg: Hetzelfde tekort aan voeding leidt tot steeds minder gewichtsverlies. Je moet dus nog minder gaan eten, waarop je lichaam vervolgens weer reageert door de verbranding verder te verlagen.

Het zou toch handig zijn als we ons lichaam konden vertellen dat er geen sprake is van schaarste? Dat er genoeg voeding voor handen is, maar dat we bewust zorgen voor een tekort. Dat we zo proberen het resultaat van een eerder overschot weer goed te maken?

“Jojo effect”

Het afvallen zou dan een stuk makkelijker gaan gezien je lichaam je niet actief aan het tegenwerken is. Maar mogelijk belangrijker nog: De kans dat je al het verloren gewicht in korte tijd terug wint, wordt dan ook een stuk lager.

Nu komen mensen er na een dieet vaak achter wat er gebeurt als je lichaam nog in spaarstand staat terwijl ‘de schaarste voorbij is’. Wanneer je weer besluit wat meer te eten terwijl de verbranding nog verlaagd is. De kilo’s vliegen er weer aan, vaak een stuk sneller dan dat je ze kwijt was. Prima als je een keertje mooie foto’s wilde maken of wat kilo’s kwijt moest voor een acteerklusje. In de meeste gevallen echter willen we die verloren kilo’s nooit meer terugzien.

“Jojo-knop”

Er gloort hoop aan de horizon. Onderzoekers van de Monash universiteit hebben een moleculaire schakelaar gevonden in de hersenen die de verbranding van vetten reguleert . Ze vermoeden dat deze ‘schakelaar’ in lange periodes van een energietekort de extra opslag van vetten aanstuurt. Door in staat te zijn deze schakelaar te controleren zou gewichtsverlies makkelijker moeten zijn. Daarmee zijn metabole ziektes zoals diabetes makkelijker te behandelen en/of te voorkomen.

De onderzoekers van het Monash Biomedicine Discovery Institute hebben een eiwit geïdentificeerd in muizen genaamd carnitine acetyltransferase. Deze is aangetroffen in de hersencellen die vetopslag reguleren in tijden van honger. In muizen waarin dit eiwit is uitgeschakeld worden de vetreservers sneller aangesproken, zowel tijdens het vasten als hierna wanneer weer gegeten wordt. De bevindingen werden vorige week gepubliceerd in Cell Reports [1].

Hiermee zou voor het eerst aangetoond zijn waar precies de instructie gegeven wordt om meer vet op te slaan ter compensatie van verloren gewicht.

Manipulating this protein offers the opportunity to trick the brain and not replace the lost weight through increased appetite and storage of fat. By regulating this protein we can ensure that diet-induced weight loss stays off rather than sneaking back on.

-Shane Andrews, Monash Biomedicine Discovery Institute

Jojo-vrije toekomst?

De wetenschap ontdekt steeds meer van de exacte processen die bepalen hoe ons lichaam omgaat met energie. Vorig jaar schreven we nog over de ontdekking van een andere “knop”. Onderzoekers hadden een groep neuronen in de hersenen ontdekt die vreetbuien stimuleren.

Het duurt natuurlijk nog jaren voordat zulke ontdekkingen kunnen leiden tot daadwerkelijke medicatie en behandelmethodes in de praktijk. We schrijven regelmatig over dit soort ontdekkingen waarvan je je altijd af kunt vragen of en wanneer dit jouw leven echt makkelijker kan maken. De mogelijke implicaties van dit soort ontdekkingen zijn echter het geduld waard. Laten we hopen dat je voortaan alleen nog ‘jojo’ zult horen wanneer gesproken wordt over speelgoed of rappers.

Referentie:

  1. Alex Reichenbach, Romana Stark, Mathieu Mequinion, Raphael R.G. Denis, Jeferson F. Goularte, Rachel E. Clarke, Sarah H. Lockie, Moyra B. Lemus, Greg M. Kowalski, Clinton R. Bruce, Cheng Huang, Ralf B. Schittenhelm, Randall L. Mynatt, Brian J. Oldfield, Matthew J. Watt, Serge Luquet, Zane B. Andrews. AgRP Neurons Require Carnitine Acetyltransferase to Regulate Metabolic Flexibility and Peripheral Nutrient PartitioningCell Reports, 2018; 22 (7): 1745 DOI: 10.1016/j.celrep.2018.01.067

Over Kenneth Nwosu

Kenneth Nwosu is hoofdredacteur van FITsociety en schrijft uitvoerig over alles met betrekking tot fitness, krachttraining, afvallen, voeding en voedingssupplementen. Als fitness fotograaf heeft hij honderden fitness fanaten in hun beste shape vastgelegd.

Plaats een reactie