COACH LOGIN

Wat is melk?

Over de invloed van melk en zuivel op de gezondheid en sportieve prestaties raken we niet uitgesproken. De discussies kunnen op behoorlijk felle toon gevoerd worden zowel onder leken als als wetenschappers.

In de artikelen in de categorie ‘melk en zuivel’ proberen we antwoord te geven op aantal vragen. De nadruk daarbij ligt op de verschillende doelstellingen van sporters en fitness fans, maar ook op de invloed op de algehele gezondheid.

Wat maakt melk zo bijzonder?

Welke invloed heeft melk op sportieve prestaties?

Wat doet melk met je vetpercentage?

Wat is de toegevoegde waarde van melk in een dieet gericht op spiermassa?

Wat betekent melk voor je gezondheid?

Waarom kunnen sommigen wel tegen melk en anderen niet?

Melk, een bom aan voedingsstoffen

Melk is een voedingsmiddel waarover bijna iedereen een sterke mening heeft, zowel qua smaak als invloed op de gezondheid. De één vindt het heerlijk, de ander vindt het niet te zuipen. Sommigen hebben het als vast onderdeel van hun dieet terwijl anderen het hier juist bewust uitbannen. De ene keer hoor je hoe bomvol goede voedingsstoffen melk zit en de andere keer hoor je dat volwassen mensen helemaal geen melk zouden moeten drinken.

Een koe moet jaarlijks een kalf krijgen om melk te kunnen produceren. Een koe geeft jaarlijks gemiddeld 21 liter melk. Koeien worden twee keer per dag gemolken waarbij de melk via leidingen direct naar grote koeltanks gaat. Om de drie dagen wordt de melk opgehaald door het zuivelbedrijf. Er wordt gecontroleerd op aanwezige dier-geneesmiddelen bacteriën en de hoeveelheid vet en proteine. Hoe meer vet en proteine de melk bevat hoe meer de boer krijgt uitbetaald.

In de zuivelfabriek zelf wordt de melk opgeslagen en worden de vetten van de melk gescheiden. Hierna kan de melk in verschillende eindproducten verwerkt worden zoals volle, halfvolle en magere melk door de hierbij behorende hoeveelheden vetten weer toe te voegen. Dit zorgt ervoor dat een bepaald melkproduct altijd de verwachte hoeveelheid vet bevat en dit niet verschilt door verschillende bronnen (verschillende koeien en voeding). Vervolgens doorgaan de diverse soorten melk nog enkele stappen ter verbetering en behoud van de kwaliteit.

Melk verdient een bijzondere vermelding als bron van voedingsstoffen. Het is er op gericht een jong geboren kalf zo snel mogelijk te laten groeien net zoals dat geldt voor de borstvoeding bij baby’s. Melk zit dan ook vol met stoffen die hierop gericht zijn.

Proteïne: Zowel ‘trage’ als ‘snelle’ proteïne om spierafbraak te beperken en spieropbouw te bevorderen door bouwstenen in de vorm van aminozuren te leveren.

Koolhydraten: De lactose in melk is een type koolhydraat dat in het lichaam als glucose kan worden gebruikt als snelle bron van energie.

Vetten: De hoeveelheid vetten in melk zijn beperkt ten opzichte van bijvoorbeeld de proteïne. Sterker nog, deze verhouding zou in de meeste diëten passen gericht op het bouwen of behouden van spiermassa en het voorkomen van teveel lichaamsvet.

Groeifactoren: Melk bevat groeifactoren die onder andere kunnen leiden tot een stijging van IGF-1 in het lichaam (insuline gelijkende groeifactor). Zoals de naam doet vermoeden draagt dit bij tot de groei van weefsel. Dit effect is echter ook één van de redenen dat sommigen in melk een gevaar zien voor de gezondheid. Bijvoorbeeld in het effect op de kans op diabetes.

Calcium: Een bekende uitspraak is natuurlijk dat melk gezond is voor de botten. Niet geheel vreemd gezien calcium noodzakelijk is voor gezonde botten en melk en zuivel de belangrijkste bron van calcium zijn voor veel mensen, vooral in het westen.

Melk, ingewikkeld voor elk

Als je informatie zoekt over de waarde en effecten van melk en zuivel is het goed te weten dat er zeer grote belangen spelen in deze miljardenindustrie. Dit houdt in dat vele onderzoeken gefinancierd worden door partijen die belang hebben zuivel in een goed daglicht te plaatsen, waar andere juist belang hebben negatieve aspecten van zuivel te benoemen. Je bent daarom helaas altijd gedwongen de bronnen te controleren, wat in sommige gevallen niet makkelijk is.

Zo kan je meerdere onderzoeken lezen over de voordelen van de calcium in melk en dat dit zou leiden tot vetverbranding. Mooi om te horen als zuivelfan, maar even verder lezen toont aan dat de verantwoordelijke onderzoeker betaalt wordt door de zuivelindustrie. Omgekeerd zijn sommige onderzoeken die wijzen op de nadelige effecten van zuivel juist gefinancierd door een bedrijf dat geld verdiend aan een speciaal type melk dat deze nadelige effecten niet zou hebben.

Zuivel, waarde afhankelijk van doel

Om helder te hebben waarover je exact een discussie voert als het om zuivel gaat, is het belangrijk te kijken naar specifieke doelen. Drink je zuivel of vermijd je het juist omdat het je vetpercentage zou beïnvloeden? Of ben je alleen maar geïnteresseerd in het effect op je spiermassa? Ben je veel meer met sportieve prestaties bezig en wil je weten of je melk zou moeten drinken voor en na een wedstrijd?

De kans is groot dat je dan tot een andere conclusie komt dan wanneer je kijkt naar het effect op de gezondheid in het algemeen. Zaken als verhoogde insuline niveau’s en IGF-1 kunnen zeer wenselijk zijn voor sportieve prestaties, maar kunnen negatief zijn als het gaat om de kans op diabetes bijvoorbeeld.

Intolerantie voor melk

Het best vreemd als beweerd wordt dat volwassen mensen geen melk horen te drinken omdat het daarvoor niet bedoeld is. Een banaan groeit ook niet aan een boom met als doel om mensen te voeden. Een kip legt ook geen ei om door mensen gegeten te worden, laat staan dat de kip leeft om als nugget te eindigen.

Voeding is simpelweg het totaal aan bronnen van voedingsstoffen dat we in een paar honderdduizend jaar hebben weten leren te eten. Voor melk zien we grote verschillen in de mate waarin bepaalde bevolkingsgroepen in staat zijn dit als voedingsbron te gebruiken. Met name wat betreft het vermogen om de lactose in melk af te breken in bruikbare glucose. Dat maakt melk niet slecht, slechts een minder handige of niet mogelijke keuze voor sommigen. In sommige van die gevallen die tolerantie echter wel opgebouwd te kunnen worden. Dit geldt niet voor alle allergieën voor melk zoals een melkeiwit-allergie.